Η Ιστορία του Ερυσίχθονα

 

Έβλεπα τον Άγγελο, έναν θαμώνα του συνοικιακού καφενείου όπου σύχναζα, ο οποίος εκ πρώτης άποψης φαινόταν να μην υποστηρίζει καμμία άποψη από αυτές που εξέφραζαν σθεναρά αυτοί οι θαμώνες που τραβούσαν τη προσοχή, με έντονη φωνή, με κινήσεις, με τη βεβαιότητα ότι αυτό που λένε είναι και το σωστό αλλά δεν τους ακούει κανείς αρμόδιος.

 

- Είναι απαράδεκτο κάποιοι να κλείνουν τους δρόμους! Και άρχιζαν τα επιχειρήματα.

- Έχουν δίκαιο, είναι οι άνθρωποι του μόχθου, που χάρη σε αυτούς έχουμε φαγητό και αγροτική παραγωγή, οι οποίοι έχουν έρθει σε απόγνωση και αν δεν δοθεί κάποια λύση θα σταματήσουν να υπάρχουν.  Και άρχιζαν τα επιχειρήματα.

Παρατηρούσα λοιπόν, ότι αυτός ο άνθρωπος φαινόταν να επικροτούσε και τη μία αλλά και την άλλη άποψη, χωρίς ωστόσο καθόλου σθένος, απλά για να μην δυσαρεστήσει την παρέα.  Μου φαινόταν ωστόσο ένας σίγουρος άνθρωπος, ότι κάτι είχε και έκρυβε μέσα του, έτσι μια μέρα λοιπόν, που ήμασταν οι δυο μας στο τραπέζι, και δεν υπήρχε καμμία από τις γνωστές φασαριόζικες παρέες, του ρώτησα χωρίς περιστροφές τη δική του άποψη.

 

-  Μα νομίζω ότι το θέμα έχει ήδη αναλυθεί αρκετές φορές.

-  Εγώ κύριε Άγγελε ζήτησα τη δική σου, προσωπική άποψη (νόμιζες ότι θα ξεγλιστρήσεις).

 

Πήρε μία βαθειά ανάσα.

 

- Κάποτε είχαμε μία μικρή τοπική παραγωγή. Παράγαμε με κόπο, ανταλλάσαμε, εμπορευόμασταν σε τοπική κλίμακα, γενικά ήμασταν φτωχοί.

Ήρθαν οι επενδυτές, οι μεγάλες εταιρίες, τα πολυκαταστήματα.

Μας φάνηκε ότι άνοιξε ένας καινούργιος κόσμος. Μαγαζιά τεράστια, με πάρα πολλά αντικείμενα, φθηνά εμπορεύματα, ανοικτά όλες τις ώρες, και να βρίσκεις τα πάντα μέσα σε αυτά τα μεγάλα καταστήματα.

Μας φάνηκε ότι διευρύνθηκαν οι ορίζοντες και οι δυνατότητες μας.

Αλλά κάποιος υπέστη μία δραματική αλλαγή ωστόσο, καταλαβαίνεις ποιός;

- Σαφώς, οι μικροί έμποροι.

- Σωστά, οι μικροί έμποροι σταμάτησαν να είναι ανταγωνιστικοί με τις μεγάλες αλυσίδες, με συνέπεια, τα μαγαζιά να ερημώνουνε.

Η τοπική οικονομία δίνει τη θέση της στη παγκόσμια.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η πρωτογενής γεωργική παραγωγή. Άνθρωποι που από γενιές ασχολούνται με τα χωράφια τους, που έχουν τόσο τα χωράφια, όσο και τον εξοπλισμό, όσο και την τεχνογνωσία και εμπειρία, βρίσκονται αναγκασμένοι κάθε χρονιά να αντιμετωπίζουν όλο και μεγαλύτερα λειτουργικά έξοδα, όλο και μεγαλύτερες δαπάνες για λιπάσματα, σπόρους, νερό, ρεύμα, και κάθε χρονιά οι τιμές των προϊόντων να είναι όλο και μικρότερες, σε κάποιες περιπτώσεις είναι τόσο εξευτελιστικές που δεν συμφέρει ούτε να μαζέψουν τα προϊόντα, αφού δεν καλύπτονται ούτε τα εργατικά έξοδα για τη συγκομιδή.  

Βλέπεις, η τιμή προϊόντος τους δεν καθορίζεται πια από τη τοπική προσφορά και ζήτηση, αλλά από το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, έχοντας εισέλθει στη παγκόσμια οικονομία.

- Μήπως να αλλάξουν μεθόδους, προϊόντα, μήπως να βελτιώσουν τη παραγωγικότητά τους, μήπως να αναπτύξουν δίκτυα και ομάδες παραγωγών;

- Φοβάμαι ότι όλα αυτά τα έχουν δοκιμάσει και συνεχίζουν να δοκιμάζουν να εξελίσσονται, ωστόσο το μοναδικό μέτρο που τους κρατούσε ζωντανούς ήταν μία κρατική ή Ευρωπαϊκή επιδότηση, αναγνωρίζοντας, ότι ναι δεν μπορείτε να είστε ανταγωνιστικοί στη διεθνή οικονομία, αλλά πρέπει να συνεχίσετε να υπάρχετε, για να μπορεί να παράγεται τροφή, για αυτό και επιδοτώ τη λειτουργία σας.

Καταλαβαίνεις ωστόσο ότι εάν κάθε χρόνο ανεβαίνουν κατακόρυφα τα γεωργικά έξοδα και κατεβαίνουν οι τιμές πώλησης, αυτή η επιδότηση καλείται να γεμίσει ένα βαρέλι χωρίς πάτο. Γιατί η Κυβέρνηση θα πρέπει από κάπου να περικόψει τα επιπλέον χρήματα. Από πού θα τα κόψει; Από τους Συνταξιούχους; Από τους Μισθωτούς; Ή μήπως θα πρέπει να επιβάλει νέους φόρους, οδηγώντας σε μαρασμό άλλους κλάδους της οικονομίας;

Οι Αγρότες πια, βλέποντας ότι δεν έχουν πλέον καμμία δυνατότητα βιοπορισμού και έχοντας έρθει σε απόγνωση, ζητάνε μία λύση από τη Κυβέρνηση, φτάνοντας στα άκρα: Κλείνουν τους δρόμους, δυσχεραίνοντας  τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. Κάνουν ένα είδος αυτοεπίθεσης, μια και αυτή τους η κίνηση επιβαρύνει όλους.

Βιώνουμε μία εμπειρία παρόμοια με την ιστορία του Ερυσίχθονα.

- Ποια είναι αυτή η ιστορία;

- Θα σου τη πω κάπως με τον δικό μου τρόπο:

 

«Ο Ερυσίχθονας ήταν Βασιλιάς της Θεσσαλίας, μιας επαρχίας της Αρχαίας Ελλάδας που ήταν γόνιμη, ευλογημένη και πλούσια.

Ο Ερυσίχθονας λοιπόν ήταν εύκολο να μαζεύει συνεχώς φόρους, πράγμα που τον έκανε έναν από τους πιο πλούσιους Βασιλιάδες. Ο πλούτος του αυτός τον έκανε να αδιαφορεί για τους άλλους ανθρώπους, και για την επαφή του με τους Θεούς, έτσι ήταν σκληρός για τους ανθρώπους και ασεβής προς οτιδήποτε ιερό.

 

Μια ημέρα αποφάσισε να κόψει τα δέντρα ενός ιερού άλσους, αφιερωμένο στη Θεά Δήμητρα της γεωργίας, με σκοπό να χτίσει εκεί άλλο ένα παλάτι για να ικανοποιήσει την έπαρση και τη μεγαλομανία του.

Στο κέντρο του άλσους, υπήρχε το ιερό δέντρο, όπου οι άνθρωποι πίστευαν ότι κατοικούσαν οι Δρυάδες, οι ιερές νύμφες του δάσους. Εκεί οι ιέρειες ερχόντουσαν για να δώσουν προσφορές, να κάνουν τις τελετές τους και να μπορέσουν να αποκτήσουν επαφή και φώτιση από τη Θεά Δήμητρα.

Οι στρατιώτες του ξεχύθηκαν στα γύρω δέντρα, ο Ερυσίχθονας ωστόσο με το τσεκούρι του πήγε να κόψει ο ίδιος το ιερό δέντρο, στη πρώτη τσεκουριά, εμφανίστηκε μπροστά του η ιέρεια της Θεάς Δήμητρας η Νικίππη.

- Άνθρωπε! Το δέντρο που πας να κόψεις υπήρχε εδώ, πολύ πριν έρθουν οι άνθρωποι. Όσοι άνθρωποι πέρασαν, είτε οδοιπόροι, είτε ιερείς, είτε στρατιώτες όλοι τους κατάλαβαν ότι το δέντρο αυτό είναι ιερό, που μέσα από αυτό δίνουν τα δώρα τους οι Θεοί στους ανθρώπους και το σεβάστηκαν. Σταμάτα αμέσως γιατί θα σε βρει μεγάλο κακό!

- Δεν θα με σταματήσει εμένα μια ξεμωραμένη γριά, ξέρεις ποιος είμαι εγώ; Εγώ είμαι ο άρχοντας της περιοχής, όλα όσα βλέπεις μου ανήκουν, και δεν θα μου πεις εσύ τι να κάνω! Και με το τσεκούρι του πήγε να σκοτώσει την ιέρεια Νικίππη.

Τότε η ιέρεια μεταμορφώνεται στην ίδια τη Θεά Δήμητρα. Οι στρατιώτες βλέποντας τη δόξα και την οργή της Θεάς, εγκαταλείπουν τον Ερυσίχθονα έντρομοι, ενώ ο ίδιος πέφτει χάμω, άβουλος να κάνει οτιδήποτε.

- Για αυτό που πήγες να κάνεις σε καταράσω, στο εξής να τρως, αλλά να μην χορταίνεις!    

Από τη στιγμή εκείνη και μετά ο Ερυσίχθονας επέστρεψε στο παλάτι του και άρχισε να τρώει οτιδήποτε έβρισκε μπροστά του, αλλά έχοντας μία ακόρεστη πείνα, που δεν σταμάταγε με τίποτα. Έφαγε τα πάντα στο παλάτι του, ακόμα και τα ζώα, οι υπηρέτες του εξαφανίστηκαν φοβούμενοι ότι θα φάει και αυτούς. Οι στρατιώτες του ήδη τον είχαν εγκαταλείψει, ώστε να μην μπορεί να μαζέψει πια φόρους.

Ο μοναδικός άνθρωπος που δεν τον εγκατέλειψε, ήταν η μονάκριβη κόρη του η Μήστρα, που είχε μαγικές δυνάμεις, αλλά ο Ερυσίχθονας τη πούλησε σκλάβα για να πάρει φαγητό.   

Ο Ερυσίχθονας, μη βρίσκοντας να φάει τίποτα πια, μια και όλοι οι άνθρωποι και τα ζώα απομακρυνόντουσαν από αυτόν, άρχισε να τρώει τον ίδιο του τον εαυτό, το κρέας του, και έτσι βρήκε τον θάνατο.»

- Ποια μπορεί να είναι λοιπόν η λύση;

- Ας δούμε μία ανθρώπινη αξία που κατά τη γνώμη μου, είναι το κλειδί για την υπάρχουσα κατάσταση. Ας τη δούμε με δύο παραδείγματα:

Πρώτα ας υποθέσουμε ότι είμαστε σε μία πόλη κάπου στην Αμερική. Υπάρχει φουλ τεχνολογία, ανέσεις, ανταγωνισμός. Σε κάποια περιοχή υπάρχουν ένα σωρό διαμερίσματα που είναι κενά. Οι ιδιοκτήτες τους ζητάνε 3.000 δολάρια ενοίκιο. Υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν σε γραφεία, είναι Αμερικανοί πολίτες, αλλά ωστόσο δεν μπορούν να πληρώσουν το ενοίκιο διότι ο μισθός τους είναι 3.000 δολάρια.

Σας παρακαλούμε κάντε μία μείωση στη τιμή του ενοικίου, διότι είναι αδύνατον να πληρώσουμε αυτή τη τιμή.

Οι ιδιοκτήτες τους απαντούνε όμως: Δεν με ενδιαφέρει, τόσα θέλω!

Οι απλοί πολίτες μένουν τότε στα αυτοκίνητά τους, στήνουν μία σκηνή δίπλα και μένουν στο δρόμο. Πάνε κανονικά στην εργασία τους, τα παιδιά τους πάνε κανονικά σχολείο, ίσα -ίσα τα βγάζουν πέρα, φοβούνται γιατί υπάρχει παντού εγκληματικότητα, η οποία πηγάζει από τους πολλούς απελπισμένους ανθρώπους.

 

Στο δεύτερο παράδειγμα ας υποθέσουμε ότι είμαστε σε ένα απομονωμένο, όχι τουριστικό νησί της Ελλάδας.

Υπάρχουν μικρά σπιτάκια και γειτονιές, οι άνθρωποι έχουν τους μικρούς τους κήπους και οι περισσότεροι είναι ψαράδες. Ζούνε στα μικρά τους σπιτάκια, δεν έχουν πολλές ανέσεις, τα περισσότερα τα κάνουν οι ίδιοι.

Όλοι έχουν το σπίτι τους. Εάν βρεθεί κάποιος ξένος, δεν τον αφήνουνε να κοιμηθεί στο δρόμο, θεωρούν αυτονόητο ότι πρέπει να τον φιλοξενήσουν και του προσφέρουν ένα ντιβανάκι στο σπίτι τους, για να κοιμηθεί και ένα πιάτο φαγητό. 

Εάν περισσεύει μία ντομάτα από τον κήπο ή κάποια ψάρια ψάχνουν να βρούνε κάποιον για να του τα δώσουνε, χωρίς λεφτά φυσικά. Δεν είναι κάποιοι πλούσιοι ανάμεσά τους, το κλειδί το έχουν μόνιμα στη πόρτα, κάθε βράδυ βγαίνουν έξω για να περπατήσουν ή να πιούνε καφέ στα καφενεία, δεν έχουν πολλά, ζούνε όμως μια απλή ζωή, σαν να είναι στον παράδεισο.

- Ποια είναι η ανθρώπινη αξία που δεν υπάρχει στο παράδειγμα της Αμερικής και υπάρχει στο παράδειγμα της Ελλάδας;

- Είναι φανερό ότι είναι η αξία του να μοιράζεσαι. Ωστόσο δεν νομίζω ότι γίνεται να πάμε πίσω στο χρόνο.

- Ναι, βέβαια. Ωστόσο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή την αξία, όχι για να γυρίσουμε πίσω στο χρόνο, μια και η τοπική οικονομία καλώς ή κακώς γίνεται παγκόσμια, αλλά γιατί έχουν αλλάξει πια τα δεδομένα στη σύγχρονη εποχή μας.

-Δηλαδή;

Παλιά έπρεπε να κάνουμε έναν συνεχή αγώνα επιβίωσης, με έντονο ανταγωνισμό, διότι απλά δεν έφτανε η τροφή για όλους. Δεν ήταν δυνατό να έχουν όλοι κανονικά σπίτια, να έχουν όλοι αρκετά ρούχα.

Τώρα είναι πολύ πιο εύκολο να παράγουμε περισσότερη τροφή, να έχουμε καλύτερα σπίτια και εφόδια. Αυτό που έχει αλλάξει λοιπόν στην εποχή μας είναι ότι τα βασικά που χρειάζεται ο άνθρωπος τώρα πια φτάνουν για όλους! Αρκετοί άνθρωποι όμως θέλουν ακόμα παραπάνω, και ακόμα περισσότερα και εκεί δημιουργείται το πρόβλημα, όλοι αυτοί θέλουν να γίνονται όλο και πλουσιότεροι, αδιαφορώντας για τους υπόλοιπους ανθρώπους.

- Μα αυτό το χαρακτηριστικό θεωρώ ότι είναι βαθιά στην ανθρώπινη φύση.

- Σίγουρα, σχετίζεται με το βασικό ένστικτο της επιβίωσης. Ωστόσο όταν αλλάζει μία εποχή πρέπει και τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά να αλλάζουν. Και η εποχή μας, κατά τη γνώμη μου φέρνει τη πρόκληση να μάθουμε οι άνθρωποι να μπορούμε να μοιραζόμαστε, και να αφήσουμε πίσω αυτή τη τρελή πλεονεξία που θα μας φέρει κοντά στις συνέπειες που έζησε ο Ερυσίχθονας.

Η τωρινή εποχή στηρίζεται στο κέρδος, οι αγρότες δεν είναι πια παραγωγοί τροφής, αλλά καλούνται να είναι μικροί επιχειρηματίες.

Υπάρχουν όμως άλλοι επιχειρηματίες, οι μεγάλοι, που είναι παγκόσμιοι παίκτες, οι οποίοι επιβάλλουν τη θέλησή τους στους μικρούς και τους εξαφανίζουν από το παιχνίδι.

Οι αγρότες λοιπόν βρίσκονται να έχουν ένα αγροτικό προϊόν, το οποίο μπορούν να πουλήσουν σε εξευτελιστικές τιμές, που δεν βγάζουν με τίποτα τα έξοδά τους, ή να το έχουν να κάθεται γεμίζοντας τις αποθήκες τους μέχρι να χαλάσει.

- Τι μπορούμε πρακτικά λοιπόν να κάνουμε;

- Να βγούμε έξω από το κουτί όπου είμαστε εγκλωβισμένοι.

Θα μπορούσε να υπάρξει ένα σύστημα που δεν στηρίζεται σε αυτά που έχω, αλλά σε αυτά που μοιράζομαι. Θα μπορούσε να ήταν μία πλατφόρμα εναλλακτικού εμπορίου όπου θα αναρτούσε κανείς αυτό που μοιράζεται.

Η δημιουργία της πλατφόρμας δεν θα ήταν κάτι δύσκολο να γίνει. Το πιο δύσκολο είναι ο καθένας να αναγνωρίσει μέσα του την αναγκαιότητα του να μοιράζεται και όχι να θησαυρίζει.

Αυτό είτε θα το βιώσει παθαίνοντας, και αναγκαζόμενος από τις δυσάρεστες και καταστροφικές συνέπειες να το βρει και να δράσει, είτε αναλογιζόμενος μπροστά στα πρώτα σημάδια και συνειδητοποιώντας το τι πρέπει να κάνει.

Υπάρχει και μία άλλη ενδιαφέρουσα παράμετρος: Στο σύμπαν υπάρχουν φυσικές δυνάμεις και φυσικοί νόμοι. Σίγουρα μπορούμε να καταλάβουμε ότι σε κάθε δράση μας, υπάρχει μία αντίδραση, που έρχεται σαν αποτέλεσμα της δράσης μας, μετά από τη παρέλευση κάποιου χρόνου. Θα μπορούσα να προσθέσω ότι υπάρχει και ένας πολλαπλασιασμός, όταν δίνουμε στους άλλους ανθρώπους, μας δίνεται πολύ περισσότερο και όταν παίρνουμε από τους άλλους ανθρώπους μας παίρνεται πολύ περισσότερο.  Ίσως θα μπορούσαμε να το πειραματιστούμε λοιπόν….

Είτε συλλογικά είτε έστω σε ατομικό επίπεδο….

 

 

 

Εικόνα δημιουργημένη από το ChatGPT